Interview: Noah Sow

"Duitsland is een ontwikkelingsland op het gebied van racisme"

Door Erik Kambel
April 2008

Is Surinaams en Antilliaans Nederland klaar voor de groeiende tegenstellingen in Nederland? Een blik over de grens.

Ze neemt geen blad voor haar mond als het gaat over racisme. Een interview met de Duitse Noah Sow over haar nieuwe boek 'Deutschland Zwart & wit, het alledaagse Racisme'. Ze vertelt over haar werk als anti-racisme-activiste en over zichzelf als zangeres in een punkrock-band. En voor jongeren heeft ze ook een duidelijke boodschap.

Noah Sow, geboren en getogen in het Duitse Beieren, is gespreksleidster in radio- en tv-programma's. Ze is ook hoorspelschrijfster, auteur, spreekster en producent. Als componist en zangeres heeft ze naam gemaakt met punkband 'Noah Sow & The Heimlich Maneuver'. In 2001 heeft ze de organisatie 'Der braune mob' opgericht, de eerste anti-racistische mediawaakhond in Duitsland.

Vraag: Je hebt de mediawaakhond  'der braune mob' opgericht. Waar houdt de organisatie zich mee bezig?   

Antwoord Noah Sow: Der braune mob is Duitsland’s eerste, en voor zover ik weet, enigste media-waakhond die zich bezighoudt met vraagstukken die te maken hebben met discriminerende en politiek incorrect taal, inhoud of foto's, voornamelijk in de media en in de reclame. Onze focus ligt op het onderwijzen over wat publieke rassendiscriminatie eigenlijk is. We hebben veel te doen is, want Duitsland is een ontwikkelingsland op het gebied van racisme. Vaak hebben kranten niet eens in de gaten dat bijvoorbeeld de verwijzing naar Obama als 'de gekleurde kandidaat' onjuist is. Dus als we ze schrijven redetwisten ze veel. Daarbij, in Duitsland is het woord racisme taboe. Als je iemand beschuldigt van het gebruiken van een racistische uitdrukking, zal deze ontkennen dat het racistisch is, zelfs wanneer het N-woord wordt gebruik.

Als skinheads een zwarte man in coma slaan terwijl ze hem "N. .. r" noemen, wordt in Duitsland zowel door de rechter als door de massamedia het hele geval feitelijk niet als een racistische daad gezien. We hebben veel gevallen waar dat is gebeurd. Dus de publieke perceptie hier is een beetje schizofreen.

Wat betekent 'der Braune mob'?

Brauner mob wordt vaak gebruikt in relatie tot neo-nazi-hordes of groepen. Dus we dachten, we draaien het koloniseren van groep- of bewegingsnamen om en noemen onszelf 'der braune mob'. Daarmee geven we aan dat we met heel veel mensen zijn en dat we een gevoel voor humor hebben.  De naam is op het randje, maar het werkte, we zijn nummer één op Google en de nazi's niet. Plus, de naam roept vragen op en irriteert.

Je schreef het boek Deutschland Schwarz weiss - der alltägliche Rassismus (Deutschland Zwart & wit, het alledaagse racisme). Wanneer besloot dat je het boek wilde schrijven. Was er een bijzondere gebeurtenis die de aanleiding gaf? Om eerlijk te zijn, het was niet mijn idee. Een literaire agent die mij denk ik heeft gezien in de documentaire 'Black Deutschland' vroeg of ik geen boek zou willen schrijven over racisme. In de eerste instantie sprak het idee mij totaal niet aan. Ik dacht: "Ik peins er niet over om mijn autobiografie te schrijven of zoiets." Je moet weten dat in Duitsland de grote uitgeverijen deze onderwerpen meestal 'toestaan' uitsluitend in de vorm van autobiografieën met het woord 'neger' in de titel, of in de vorm van slachtoffer-verhalen, literatuur 'over Afrika' of literatuur die geschreven is door witte auteurs.

Er zijn zoveel boeken over zwart-zijn in een witte samenleving. Waarom is dit boek bijzonder?

Vanuit een Duits perspectief, denk ik, zijn er zelfs niet eens twintig boeken over dit onderwerp. Echter, mijn boek gaat niet over zwart-zijn, het is een mix van humor, onderwijs, over hoe racisme was' uitgevonden' en waar het voor staat. Het gaat over het structurele racisme zoals in de sport, bij de overheid, de politie en in de media. En over moderne en nieuwe racistische strategieën en hoe ze zijn te verslaan. En ook over, waarvan ik denk dat ze zeer belangrijk zijn, ideeën over hoe racisme gestopt kan worden, voor de toekomst.

Dus het boek gaat niet over zwart-zijn. Eigenlijk is het bijna het tegenovergestelde. Het gaat over de rol van de witheid in het voortdurend racisme. Kan worden gebruikt voor zelf-medicatie. Uit de reacties tot nu is op te maken, dat witte lezers iets nieuws hebben geleerd over zichzelf en dat zwarte lezers zich vermaakt hebben met de humorhoofdstukken, zoals 'Lijst van domme opmerkingen die we nooit meer willen horen, en bijbehorende antwoorden'.
 
In juni 2005 had de Duitse stad Augsburg een Afrikaanse cultuurfestival gepland in de dierentuin. Hoe kon dit gebeuren? Sommige Afrikanen zagen geen kwaad in het evenement. Dus waarom was jij er tegen?

Ik denk dat dit vrij duidelijk is. Een punt is de traditie van het vereenzelvigen van Afrikanen met de wildernis, versus beschaving. De organisatoren schreven ook dat ze van mening waren dat de dierentuin "precies de juiste plaats" was voor Afrikaanse handelaars. De dierentuindirecteur wees erop dat als het idee van een "Afrikaans dorp" in een dierentuin verkeerd zou zijn, het dan ook niet zou mogen worden "toegestaan" naar "kleurklingen" te kijken tijdens sportevenementen.

Laten we switchen naar je muziek. Je bent een punkrock-zangeres. Vanuit een zwart perspectief, is dit meer 'blanke' muziek. Hoe verhoudt zich dat met jou opvattingen over blank en zwart?

'Witte muziek' en 'zwarte muziek'? Ik weet wat de industrie aan het marketen is, maar ik ben ook muzikant en opgeleid genoeg om te weten dat 'zwarte muziek' een pleonasme is. Trouwens, je kunt wedden dat wanneer ik mijn mond open doe om te zingen, er per definitie zwarte muziek uitkomt. Echt, ik ga geen dingen in hokjes stoppen of categoriseren gewoon omdat het dan wat makkelijker is voor andere mensen.

Ik zing, componeer en produceer wat ik wil en wat goed voelt. Ik ben een zanger en vind het heerlijk om punkrock en alto te spelen. Ik ben veelzijdig. Ik heb ook een heel andere kant wanneer ik ben met 'Sisters', een groep van vrouwelijke Afro-Duitse solo-artiesten. Deze meisjes laten echt mijn zachte kant naar voren komen ... op sommige momenten. De punk is goed voor mijn zenuwen. Het zustersding is goed voor het hart. Beide zijn belangrijk voor mijn ziel.

Wat weet je van de Nederland?

Ik weet veel van Duitse vooroordelen over Nederland: "ze zijn meer democratisch", "ze zo open-minded", "ze zijn zeer vooruitstrevend." Maar ik zou niet weten of dat waar is of niet.

Heb je een boodschap voor mensen die een carrière willen beginnen in de media?

Denk niet dat je zaken al weet of dat je het recht hebt te oordelen, te definiëren of iets uit te leggen, gewoon omdat je toevallig een microfoon hebt of een plaats in de montagekamer. Als je het echt journalistiek wilt bedrijven, praat nooit over mensen, maar laat hen praten. Vraag niet 'deskundigen' over de jongeren. Vraag het aan de jongeren. En weiger te liegen of de waarheid ruim te nemen, als je redacteur of het radiostation dat vraagt. Want dat zullen ze doen.

Als je niet op zoek naar werk in de journalistiek, maar in de entertainment: spreek alleen voor jezelf en namens jezelf. Blijf jezelf. Promoot jezelf. Voor meisjes vooral: Ken je business en neem geen bullshit van mensen die pretenderen te handelen in jou belang, want natuurlijk, doen ze dat niet. Vertrouw op jezelf. Dit is moeilijk, misschien kan het zelfs resulteren in het tegenovergestelde van een 'carrière'. Maar uiteindelijk wil naar jezelf kunnen kijken en geen hekel hebben aan die persoon zonder ruggengraat. Er zijn niet zoveel mensen die op die manier doen, maar ze zullen je vinden en herkennen. Dan pas begint het plezier. Je bent dan in goed gezelschap.